Adoptie

Adoptie is letterlijk het aannemen van een kind. Het belangrijkste kenmerk van adoptie is dat de familieband met de biologische ouders door de adoptie verbroken wordt. Een adoptiekind is dus na het door de rechter uitspreken van de adoptie het kind van zijn adoptieouders. Er ontstaat een nieuwe, wettelijk geldende familieband, met alle rechten en plichten die daarbij horen.

In de Internationale Verklaring van de Rechten van het Kind is vastgelegd dat ieder kind recht heeft om op te groeien in een gezin. Adoptie kan een mogelijkheid zijn om een kind dat niet bij zijn biologische ouders op kan groeien toch een gezin te bieden. Pas als duidelijk is dat een kind niet door naaste familieleden kan worden opgevangen en er ook in het land van herkomst geen geschikt pleeg- of adoptiegezin is, komt adoptie naar het buitenland als mogelijkheid in aanmerking.

Interlandelijke en binnenlandse adoptie

Tegenwoordig komen verreweg de meeste adoptiekinderen uit het buitenland. Het gaat niet alleen om kinderen die hun ouders verloren hebben door oorlogen en natuurrampen, maar ook om kinderen die om de een of andere reden afgestaan zijn door hun biologische ouders. Hiervoor zijn verschillende redenen. Vaak speelt een gebrek aan geld een rol, maar ook factoren die te maken hebben met de cultuur kunnen een rol spelen. Bijvoorbeeld een taboe op ongehuwd moederschap of de eenkindpolitiek in China. Soms zijn de biologische ouders uit de ouderlijke macht ontzet omdat zij hun kind(eren) verwaarloosden of misbruikten.

Binnenlandse adoptie komt in Nederland niet vaak meer voor. De laatste jaren worden gemiddeld ca.15 kinderen ter adoptie afgestaan. In veel gevallen gaat het hierbij om kinderen van uitgeprocedeerde asielzoeksters en kinderen van allochtone vrouwen. Tot halverwege de jaren zeventig was het aantal Nederlandse adoptiekinderen veel hoger. Vanaf die tijd nam in Nederland het aantal ongewenste zwangerschappen af door de verbetering van de seksuele voorlichting en een toename van het gebruik van voorbehoedsmiddelen. Bovendien was het steeds minder een taboe om een ongehuwde moeder te zijn. De voorzieningen om als alleenstaande moeder een kind op te voeden verbeterden. Door financiële ondersteuning te bieden waren de veelal jonge moeders in staat om zelf voor hun kind te zorgen.

Gesloten en open adoptie

Bij interlandelijke adoptie is er altijd sprake van gesloten adoptie. Onder gesloten adopties worden die adopties verstaan waarbij de banden en contacten tussen het kind en de biologische ouders volledig worden doorgesneden. Gegevens over de biologische ouders worden opgeborgen in een dossier dat zonder hun toestemming niet voor het kind toegankelijk is.
Open adopties komen tot stand door een actieve bemoeienis van de biologische ouders. Zij hebben een stem bij het bepalen van de keuze van de adoptieouders voor hun kind. Ook na het afronden van de adoptieprocedure blijven ze in beeld. Er is geregeld contact met het kind en zijn adoptieouders, soms nemen de biologische ouders zelfs een deel van de opvoeding van het kind voor hun rekening. Open adoptie is eenvoudiger te realiseren bij binnenlandse adoptie dan bij interlandelijke adoptie. Net als in veel landen is open adoptie in Nederland wettelijk gezien niet mogelijk. 

De adoptiedriehoek

De overtuiging dat bij adoptie de juridische banden verbroken worden, maar de bloedband blijft bestaan, wint steeds meer terrein. Vroeger lag het accent bij adoptie op het verbreken van banden en contact, tegenwoordig krijgt het verbinden meer nadruk. De drie partijen die betrokken zijn bij adoptie: de biologische ouders, de geadopteerden en de adoptieouders, worden ook wel de adoptiedriehoek genoemd.

De adoptiedriehoek is door de aandacht voor openheid bij adoptie steeds minder alleen maar een theoretisch model. Steeds vaker krijgt de adoptiedriehoek in de praktijk vorm. Soms doordat met het zoeken en vinden van biologische ouders die ene adoptiedriehoek vorm krijgt. Soms doordat willekeurige biologische ouders, geadopteerden en adoptieouders met elkaar in gesprek raken.